Ông Tắc đưa dân Tà Mun về khu rừng thuộc xã Ninh Thạnh, gần Tòa thánh Tây Ninh bây chừ
Thời các cụ còn trẻ, chuẩn bị Tết cầu kỳ lắm. Trong một lần dự Tết cổ truyền Sa-uônul - Côka muônul (Tết thờ cúng tiên tổ) của người Tà Mun ở Tân Bình, già làng Danh Khiêu băn khoăn tâm can với chúng tôi rằng, mẹ của ông là cụ bà Lâm Thị Cai, hồi còn sống vẫn thường nói: "Người Tà Mun không quan hệ cội rễ gì với người S'tiêng".
Chuyện Tết cổ truyền làm giản tiện như hiện thời cũng được già làng Danh Khiêu giải thích rằng, một năm, người Tà Mun ăn những.
Những ngày Tết chung thì tổ chức ăn lớn, tiền của tổn phí cũng nhiều, nên đến Tết cựu truyền, bà con làm giản tiện đi. So với bộ trang phục truyền thống trưng bày ở Bảo tàng tỉnh thì các cô đã dáng bộ đi khá nhiều. Tháng giêng ăn Tết nguyên đán với người Kinh, tháng ba âm lịch ăn Tết với người Khmer, tháng 9 âm lịch ăn tết cựu truyền.
Ông Lâm Xích, người Tà Mun trước nhất đi dự Đại hội các dân tộc thiểu số toàn quốc tại Hà Nội. ". Việc đó đến nay vẫn chưa thể làm được. Cụ Lâm Thị Luốt (86 tuổi) và các cụ cao niên ở đây cho biết. Chịu ảnh hưởng các ngày lễ, Tết và phong tục tập quán của họ, nhưng Tết Sa-uônul - Côka muônul vẫn được duy trì, tổ chức hằng năm trong cộng đồng người Tà Mun, như một nét bản sắc dân tộc mình.
Nhưng ông cũng chỉ ghi lại được lời mà không ghi âm được làn điệu. Dù đang sống cùng với các dân tộc anh em khác như Kinh, Khmer, S'tiêng. Phùng Phương Quý Email Print Góp ý. Những lễ hỏi (Hanh lipxana) hay lễ rước rể (Han num Kon cosua) cũng mang tính đặc trưng của người Tà Mun.
Tuy nhiên, càng về sau này, Tết cựu truyền của người Tà Mun càng giản tiện. Tiếc rằng, sau khi già làng Lâm Sanh và nhà nghiên cứu Võ Thành Thái chết thật, nhiều tư liệu sưu tầm được đã bị thất lạc. Theo ông Lâm Văn Xích, đại diện cộng đồng Tà Mun, xã Thạnh Tân, người đã từng đi Hà Nội dự Đại hội các dân tộc thiểu số toàn quốc, thì ông rất buồn khi không nhớ được bài dân ca nào của dân tộc mình để hát ở Thủ đô.
Giống lúa T'ro cắt về phải đem luộc lên, phơi cho khô rồi đem giã lấy gạo gói bánh tét. Chính bà con dân tộc Tà Mun không nhận mình là người S'tiêng hay có nguồn cội từ dân tộc S'tiêng. Sáng mùng một làm lễ cúng ông bà ở nhà, mùng hai đi chúc Tết trong xóm. Chị Lâm Thị Thảo (24 tuổi) với bộ váy áo rất đẹp tâm tư rằng, Tết được tổ chức rất vui nhưng ngắn quá, chẳng kịp diện quần áo mới cho hết ngày.
Chiều ba mươi, dân làng chuẩn bị bông trái để tối rước ra gốc cây to nhất trong làng cúng tiên nhân, gọi là Lễ rước bóng. Không thấy quang cảnh tưng bừng háo hức của một lễ hội rước cây bông, lễ cúng tiên tổ có đông đảo dân làng dự
Thời kì sau, người Tà Mun phân tán đi các nơi trong tỉnh để sinh sống. Các nhà mời khách tới dự tiệc, uống rượu chúc tụng vui vẻ. Họ phát rừng, dọn cây, góp công xây dựng tòa thánh Cao Đài. Đại diện cấp ủy Đảng, chính quyền địa phương và quân nhân Biên phòng đến tặng quà, chúc Tết. Giờ, Tết của người Tà Mun được làm giản tiện hơn nhiều, thường tổ chức theo kiểu "hội nghị", có đại diện của chiến trường giang sơn xã lên giới thiệu mục đích, ý nghĩa buổi gặp mặt.
Trước tới nay, các đợt thống kê dân số ở địa phương, người Tà Mun vẫn được xếp vào nhóm dân tộc S'tiêng, nhưng thực tiễn, trong các giấy má cá nhân như chứng minh dân chúng, giấy khai sinh, sổ hộ khẩu của họ đều khai phần dân tộc là: Tà Mun.
Điều đó cho thấy, việc xác nhận người Tà Mun là dân tộc thứ 55 của Việt Nam là rất cấp thiết. Trong không khí ngày Tết, chỉ có một số cô gái mặc trang phục truyền thống của người Tà Mun.
Người có công đưa người Tà Mun từ Bình Phước sang Tây Ninh chính là Đức hộ pháp Phạm Công Tắc, Giáo chủ đạo Cao Đài. Trước đây, nhà nghiên cứu văn hóa dân gian Võ Thành Thái của Tây Ninh đã phối hợp với già làng Lâm Sanh sưu tầm, khôi phục một số phong tục, tập quán, dân ca cổ của người Tà Mun như lễ cưới hỏi, hát ru, hát lễ hội. Già làng Danh Khiêu kể với tác giả về cỗi nguồn dân tộc mình.
Thật đáng tiếc! Vừa qua, ở Tây Ninh có tổ chức cuộc Hội thảo về dân tộc Tà Mun, để nghiên cứu công nhận người Tà Mun là dân tộc thứ 55 của Việt Nam - Ông Huỳnh Văn Diệu, Trưởng phòng đạo dân tộc, Ban Dân vận Tây Ninh cho hay.
Ông rất muốn người Tà Mun được giúp đỡ khôi phục lại văn hóa dân tộc cổ truyền. Các gia đình ai có cỗ gì mang thứ nấy ra góp, cùng cúng cha ông rồi nhảy múa, ca hát tới khuya mới về nhà. Đức Giáo chủ lấy họ Lâm (rừng) đặt cho người Tà Mun vì họ không có họ. Ba cái Tết. Tết cựu truyền Sa-uônul - Côka muônul của người Tà Mun được tổ chức vào cuối tháng 8, đầu tháng 9 âm lịch. Ông La Hồng Thới, Hội Văn học Nghệ thuật tỉnh Tây Ninh đã từng được nghe già làng Lâm Sanh hát những bài dân ca cổ của Tà Mun như bài hát "Miek-khôn": "Chim ơi! Chim bay nhiều chỗ/Có thấy anh ở đâu không?/Sáng hôm qua bên dòng suối này/Suối in hình hai bóng!.
Người anh trai của ông biết làm nhạc cụ của người Tà Mun đã tắt thở lâu rồi. Những lễ thức cổ dần dần được lược bớt, để tận dụng những tiện nghi về văn hóa hiện đại. Già làng Danh Khiêu tổ chức 10 mâm tiệc cho đại diện bà con hai ấp tiếp khách. Các cụ già cao tuổi được mời đến mừng thọ, tặng quà. Hồi đầu thế kỉ trước, người Tà Mun sống ở Sóc Năm, còn người S'tiêng sống ở Bù Đăng (Bình Phước).
Không có nhận xét nào:
Đăng nhận xét